15 فوریه

گلیم یک نوع صنایع دستی بافته شده با سطح صاف و بدون پرز است که از تاروپود تشکیل شده است و مانند قالی پرز بلند ندارد. برای بافت این محصول هر چه نخ نازک‌تر و لطیف‌تر باشد، گلیم هم مرغوب‌تر خواهد بود. به همین خاطر است که برای بافت گلیم از پشم زیر گلو و زیر بغل گوسفندان استفاده می‌کنند تا کیفیت بیشتری داشته باشد. انعطاف‌پذیری، دوام بالا و رنگ پذیری از خصوصیاتی است که پشم گوسفندان برای بافت گلیم ایجاد می‌کند. همچنین پشم شاخصه دیگری هم دارد که باعث می‌شود حالت دادن به آن برای بافت گلیم راحت‌تر باشد. گلیم‌بافی یکی از هنرهای خیلی قدیمی در ایران است که مورخان سابقه آن را به ۷ هزار سال پیش نسبت می‌دهند و همچنین در آثار باستانی با قدمت ۶ هزار سال هم یافت می‌شود که نشان دهنده تاریخ غنی و پربار ایرانی است.

جاجیم و گلیم چه فرقی دارند؟

جاجیم از نظر ضخامت جایگاهی بین گلیم و پارچه دارد یعنی از گلیم نازک‌تر بوده و از پارچه ضخیم‌تر است. البته جاجیم لطافت بیشتری هم از گلیم دارد. تفاوت جاجیم و گلیم شامل مواردی در بافت هم می‌شود. در بافت گلیم از اول ابعاد در دار قالی مشخص می‌شود اما جاجیم را با طول و عرض کم در چهار تخته هستند و در آخر آن‌ها را به هم می دوزند.

نقش‌های روی جاجیم معمولی عمومی یا افقی هستند اما نقش‌های روی گلیم محدودیتی ندارند و در جاهای مختلف گلیم می‌توانید آن‌ها را ببینید. جاجیم معمولا به صورت راه‌راه یا طولی و با پنبه یا پشم‌های تابیده شده زبر بافته می‌شود. برای بافت جاجیم دستگاهی به نام دار جاجیم بافی لازم است که البته کاملا با دست کار می‌کند و در واقع جاجیم یک هنر دست کامل است. جاجیم از به هم تنیده شدن چند تخته یا نوار با هم شکل می‌گیرد. جاجیم بافته شده تار نماست و به هیچ عنوان پود آن قابل دیدن نیست. بیشتر نقش‌ونگارهای جاجیم همانطور که گفته شد نواری هستند؛ اما در بعضی از موارد نقش‌های شطرنجی هم دیده می‌شود. جاجیم دوطرفه بوده و هر طرف آن یک نقش دارد که قابل استفاده است.

در بافت گلیم چله دیده نمی‌شود و مخفی است اما طوری بافته می‌شود که روی زیبایی تمام جاجیم تاثیر دارد. چله در جاجیم رنگی است و به زیبایی آن افزوده است.

گلیم در دنیای مدرن:

همراه با روند تغییر، گلیم از خانه های عشایر به منازل شیک و شهری راه یافت. در دنیای مدرن دست بافت ها از اهمیت بالایی برخوردار هستند. افراد زیادی در سراسر دنیا از وجود گلیم در صنعت مد و زیبایی حمایت کردند. به این صورت کاربرد گلیم از زیر انداز به بخشی برای زیبایی منازل تبدیل شد. پس از ورود این دست بافت سنتی به دنیای مدرن و تغییر کاربرد آن از پوشش و لباس به بخشی هنری برای طراحی منازل نوع نخ آن نیز تغییر کرد.

نخ ها از جنس پشم و پنبه به مواد شیمیایی تبدیل شدند و خبری از رنگ های گیاهی نبود. ولی همچنان زیبایی کار سنتی احساس می شد. برای مثال می توان آن را با چای یا پوست گردو شستشو داد تا ظاهری کهنه به خود بگیرد. فرایند ساخت نخ ماشینی شد و به دنبال آن گلیم ماشینی شد. دوام کار با توجه به کارکرد آن بالاتر رفت و خبری از نخ هایی با ضخامت بالا نبود. این تغییرات سبب تعدد در رنگ ها و طرح ها در بافت گلیم شد. به کمک بافت ماشینی سرعت تولید بالا رفت و در نهایت گلیم ماشینی در دنیای مدرن جایگاهی مناسب برای خود کسب کرد. انواع گلیم با توجه به بافتی که دارد در هنر مدرن محبوبیت دارد. بافت سوزنی یکی از انواع گلیم بافی است که به دلیل خاص بودن نوع بافت و طرح ظرافت خیره کننده ای دارد. هم اکنون این نوع بافت که سوماک هم نام دارد در تعداد بالا در حال تولید است.

نقش گلیم بافی در اقتصاد و صادرات:

در چهار ماهه نخست سال جاری ۸۲ میلیون و ۵۷۹ هزار و ۳۰۵ دلار برابر با ۲۰ هزار و ۸۸۶ تن فرش، گلیم و گبه به ۵۷ کشور جهان صادرشده است.کشورهایی نظیر کانادا، استرالیا، آلمان، ژاپن، ایتالیا، کویت، کنیا، عراق، پاکستان، زلاندنو، بحرین، بلژیک، قطر، تایلند، چین، فرانسه، انگلستان، افغانستان، پاکستان، هند و دانمارک از کشورهای مقصد صادرات فرش، گلیم و گبه ایرانی هستند و در این میان افغانستان با ۱۸ میلیون و هفت هزار و ۴۹۷ دلار، عراق با ۱۷ میلیون و ۴۰۶ هزار و ۵۵ دلار و پاکستان با پنج میلیون و ۴۲۱ هزار و ۳۷۳ دلار سه مقصد اصلی صادرات فرش های ایرانی بودند.